ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆՆ
ԱՌԸՆԹԵՐ ՄԻԳՐԱՑԻԱՅԻ ԵՎ ՓԱԽՍՏԱԿԱՆՆԵՐԻ
ՎԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ

Ծ Ր Ա Գ Ի Ր

Ազգամիջյան  բախումների  հետ¨անքով  տուժած  անձանց բնակարանային  ապահովության

Ե Ր Ե Վ Ա Ն - 2 0 0 0

1988-1992 թթ. Ադրբեջանից բռնագախթված անձանց բնակարանային ապահովության ծրագիր

Ն ա խ ա բ ա ն

          1988-1992թթ. միջէթնիկական հակասությունների սրման հետ¨անքով ¨ ազգամիջյան բախումներից տուժեցին Ադրբեջանում բնակվող շուրջ կես միլիոն ազգությամբ հայեր, որոնցիցտ 408 հազարը բռնագաղթեցին Հայաստան: Հետխորհրդային տարածաշրջաններում ծագած հակամարտությունների հետ¨անքով ¨ս 11 հազար հայեր հարկադրված եղան ապաստանել Հայաստանում: Ներկայումս Հայաստանում հաշվառված են ազգամիջյան բախումներից տուժած 311 հազար փախստականներ:
          Բռնագաղթի առաջին իսկ օրերից հանրապետության կառավարությունը ¨ տեղական իշխանության մարմինները մեծ ծավալի աշխատանքներ են իրականացրել նրանց ընդունման, տեղաբաշխման-տեղավորման ¨ այլ առաջնահերթ խնդիրների հնարավոր լուծման ուղղությամբ:
          Փախստականների հոգսերը թեթ¨ացնելու, հանրապետությունում սոցիալ- տնտեսական լարվածությունը թուլացնելու գործում իրենց ծանրակշիռ ներդրումները ունեն միջազգային ¨ հասարակական տարբեր կազմակերպություններ, առանձին պետություններ ¨ անհատ բարեգործներ:
          Չնայած կատարված որոշակի աշխատանքներին փախստականների բազմաթիվ հիմնահարցեր դեռ¨ս լուծում չեն ստացել:
Դրանք հիմնականում բնակարանային, զբաղվածության, իրավական պաշտպանվածության, Ադրբեջանում թողնված գույքի ¨ ունեցվածքի փոխհատուցման ¨ սոցիալական բնագավառի խնդիրներն են:

1. Փախստականների բնակարանային ապահովության ներկա իրավիճակը

          Չնայած 1994թ. կեսերից հայ-ադրբեջանական հակամարտության գոտում տիրող հրադադարին ¨ հաստատված խաղաղությանը, ինչպես նա¨ հիմնախնդրի քաղաքական կարգավորման ուղղությամբ նկատվող լուրջ առաջընթացին, այնուամենայնիվ ակնհայտ է նա¨ ազգամիջյան բախումների պատճառով Ադրբեջանից բռնի տեղահանված հայազգի բնակչության վերադարձի անհնարինությունը իրենց նախկին բնակության վայրերը:
          Ուստի¨ կար¨որագույն հիմնախնդիրներից է Հայաստանի Հանրապետությունում ավելի քան 10 տարի հիմնավորված ¨ փաստացի բնակություն հաստատած փախստականների բնակարանային ապահովության հարցը, որը պահանջում է հրատապ լուծում:
          2000 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Հայաստանի Հանրապետությունում հանգրվանած փախստական ընտանիքներից 13,6 հազարը դեռ¨ս ապահովված չեն բնակարանով: Նրանցից 66,3 տոկոսը տեղավորված են ժամանակավոր կացարաններում (հանրակացարաններ, հյուրանոցներ, առողջարաններ, հանգստյան տներ, դպրոցներ, մանկապարտեզներ, վագոն-տնակներ, ինքնաշեն կացարաններ, վարչական շենքեր ¨ այլ հարմարեցված շինություններ), իսկ 33,7 տոկոսը բնակվում են վարձով կամ ազգականների մոտ, ինչպես նա¨ ապօրինի զբաղեցրած պետական ¨ համայնքային ֆոնդի բնակարաններում ու տներում:
          Ժամանակավոր կացարանները գտնվում են տարբեր գերատեսչությունների ենթակայության տակ ¨ ավեի քան 10 տարի է այդ կացարանների տեխնիկական վիճակի պահպանության ¨ սպասարկման համար անհրաժեշտ գումարներ չեն հատկացվել, որի հետ¨անքով դրանք գտնվում են տեխնիկապես անմխիթար վիճակում, չեն բավարարում բնակության համար սանիտարահիգենիկ նվազագույն նորմերի պահանջներին: Այդ շենքերի մի մասը ունեն 4-րդ կարգի վթարայնություն ¨ ապրելու համար խիստ վտանգավոր են: ՀՀ կառավարության 200թ-ի հոկտեմբերի 25-ի §ՀՀ տարածքում (բացառությամբ աղետի գոտու վերականգնման առաջնահերթ ծրագրում ընդգրկված բնակավայրերի) քանդմա ենթակա վթարային բնակելի տների բնակիչնեի բնակարանային խնդիրները լուծելու մասին¦ N 672 որոշմամբ հաստատված ծրագրով նախատեսվում է քանդման ենթակա տներում հինգ տարուց ոչ պակաս բնակվող ¨ ՀՀ կառավարությանն առընթեր միգրացիայի ¨ փախստականների վարչության կողմից հաշվառված փախստականների պետական օժանդակությամբ բնակարաններով ապահովում: Մինչ¨ այժմ փախստականների բնակարանային ապահովության խնդիրը լուծվել է 2 ճանապարհովտ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին ¨ միջազգային կազմակերպությունների ֆինանսական աջակցությամբ:
          Առաջին ճանապարհով բնակարանով ապահովել են ընդամենը 250 փախստական ընտանիք, իսկ երկրորդ ճանափարհովտ (ՄԱԿ-ի ՓՀ, երմանիայի ¨ Նորվեգիայի կառավարություններ) 2500 ընտանիք:
          Ցավոք, բնակարանային շինարարության համար պետական կապիտալ ներդրումները դեռ¨ս աննշան են:
Հանրապետությունում բնակարանային ապահովության խնդիրն էլ ավելի է բարդանում այն հանգամանքով, որ դեռ¨ս չի իրականացվել աղետի գոտու վերականգնման ծրագիրը ¨ չնայած բնակարանի կարիք ունեցողների մեծ թվաքանակին, 1990թ. սկսած գրեթե չի իրականացվում պետական բնակարանային շինարարություն:
          Բնակարանային հիմնախնդրի առկայությունն ու դրա չլուծումն է նա¨ այն հիմնական պատճառներից մեկը, որ, չնայած ունենալով նույն էթնիկ ծագումը, շատ դանդաղ է իրականացվում փախստականների ինտեգրացման գործընթացը: Դրանով էլ է պայմանավորված նա¨ փախստականների կողմից ՀՀ քաղաքացիության ընդունելու հարցի նկատմամբ °°պասիվ°° վերաբերմունքը: Անցած տարիների ընթացքում ՀՀ քաղաքացիություն են ձեռք բերել ընդամենը 25,0 հազ. փախստական: Եթե այս ու մի շարք չլուծված սոցիալական այլ հարցերին ավելացվի նա¨ փախստականների զբաղվածության (աշխատանքով ապահովվածության) ցածր մակարդակը, ապա պարզ կդառնա թե ինչու հանրապետությունից բնակչության արտահոսքի մեջ մեծ տեսակարար կշիռ են կազմում փախստականները:
          Այս ամենը առաջ է բերում փախստականների շրջանում արդարացի դժգոհություն, սրում է սոցիալական լարվածությունը ¨ հաշվի առնելով, որ հանրապետության ազգաբնակչության 10%-ը կազմում են փախստականները, նման պայմաններում այս ամենը կարող է հանգեցնել հասարակական համերաշխության կայունության խաթարմանը:
          Պարզ հաշվարկները ցույց են տալիս, որ բնակարանային շինարարությունը անցած տարիների տեմպերով շարունակելու դեպքում փախստականների բնակարանային հիմնահարցը կարող է լուծվել ոչ շուտ քան 45-50 տարվա ընթացքում:
Ելնելով ստեղծված իրավիճակից հիմնախնդրի լուծման նպատակով մշակվել է սույն ծրագիրը, որի հիմքում դրվել են որոշակի սկզբունքներ, ինչպես նա¨ հաշվի առնելով ֆինանսական միջոցների արդյունավետ ծախսման անհրաժեշտությունը, տրվել են նա¨ փախստականների բնակարանային ապահովության այլտ կոնկրետ ուղղություններ ¨ դրանց իրականացման մեխանիզմները:
          Յուրաքանչյուր ուղղության համար կատարված են նա¨ համապատասխան հաշվարկներ, ինչպես տվյալ ուղղության իրականացման արդյունքում բնակարանով ապահովվելիք փախստական ընտանիքների թվաքանակի, այնպես էլ դրա իրականացման համար պահանջվող ֆինանսական միջոցների չափերի մասին:
          ՀՀ-ում ըստ մարզերի փախստականների բնակարանային ապահովության ծրագրի իրականացման համար պահանջվող ծախսերի հաշվարկը տրված է սույն ծրագրի աղյուսակում:

2. Փախստականների բնակարանային ապահովության ծրագրի իրականացման սկզբունքները

          Փախստականների բնակարանային ապահովության ծրագրի իրականացման սկզբունքներն ենտ
1. Բնակարանային ապահովության իրականացումը փաստացի բնակության վայրում կամ դրա մերձակայքում:
2. Նվազագույն կոմունալ հարմարությունների ստեղծմամբ (խոհանոց ¨ սանհանգույց) բնակարանային ապահովության իրականացում:
3. Բնակտարածության հատկացում հետ¨յալ նորմերովտ
1-2 անդամ ունեցող ընտանիքներինտ 1 սենյականոց բնակարան,
3-4 անդամ ունեցող ընտանիքներինտ 2 սենյականոց բնակարան,
5-ից ավելի անդամներ ունեցող ընտանիքներինտ 3 սենյականոց բնակարան:
4. Բնակարանային ապահովության իրականացումը բնակության համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ ունեցող բնակավայրերում:
5. Բնակարանային շինարարության իրականացման աշխատանքներում փախստականների հնարավոր մասնակցության ապահովումը:
6. Ծրագրի իրականացման վերաբերյալ հրապարակայնության ապահովում:

3. Փախստականների բնակարանային ապահովության ծրագրի ուղղությունները ¨ դրանց իրականացման մեխանիզմները

          Ելնելով փախստականների բնակարանային ապահովության ծրագրի իրականացման սկզբունքներից ¨ նկատի ունենալով բնակարանի կարիք ունեցող փախստականների առանձին խմբերի (վթարային շենքերում բնակվողներ, տնամերձ հողամասերում կիսակառույց տներ ունեցողներ, միայնակ ծերեր) բնակարանային ապահովության առանձնահատկությունները, ծրագիրն իրականացվելու է ներքոհիշյալ ուղղություններով ¨ մեխանիզմերով:

3.1. Բազմաբնակարանոց կիսակառույց բնակելի շենքերի շինարարության ավարտում

          1990թ. սկսած պետական բնակարանային շինարարության համար ուղղվող ֆինանսական միջոցների խիստ կրճատման արդյունքում, հանրապետության տարածքում այսօր առկա է բազմաբնակարանոց բազմաթիվ կիսակառույց շենքեր: Միայն Արագածոտնի, Արարատի, Արմավիրի, Կոտայքի ¨ եղարքունիքի մարզերում եղած նման կիսակառույց շենքերի ընդհանուր թվից տեղական իշխանությունների կողմից առաջարկվող շենքերի շինարարության ավարտման ճանապարհով 881 փախստական ընտանիքներ կապահովվեն բնակարաններով, որի համար կպահանջվի 3,736 մլն. ԱՄՆ դոլարի ֆինանսական միջոցներ: Մնացած 5 մարզերում ¨ Եր¨ան քաղաքում հաշվարկները ցույց են տալիս, որ բազմաբնակարանոց կիսակառույց շենքերի շինարարության ավարտման ճանապարհով բնակարանով կարող են ապահովվել ¨ս 249 փախստական ընտանիք, որի համար կպահանջվի 1,182 մլն. ԱՄՆ դոլարի ֆինանսական միջոցներ:
          Ծրագրի նշված ուղղության իրականացման արդյունքում բնակարանով կապահովվեն 1130 փախստական ընտանիք, որի համար կպահանջվի ընդամենը 4,918 մլն. ԱՄՆ դոլար: Ծրագրում ընտրվել են շինպատրաստվածության առավել բարձր աստիճան ունեցող կիսակառույց շենքերը, որի, արդյունքում կապահովվի ֆինանսական միջոցների արդյունավետ օգտագործում:
          Այս ուղղության ընտրության նպատակահարմարությունը բացատրվում է նա¨ նրանով, որ շինարարական աշխատանքների իրականացմամբ կկանխվի դրանց հետագա քայքայման գործընթացը: Նշված ուղղության իրականացմամբ ստեղծվելու են նոր աշխատատեղեր ¨ այդ պրոցեսին կներգրավվեն շինարարական մասնագիտություն ունեցող փախստականներ դրանով իսկ որոշակիորեն կկարգավորվի նրանց զբաղվածության հարցը ¨ կլուծվեն նրանց բազմաթիվ սոցիալական հիմնախնդիրներ:
Մասնակիորեն կգործի տնտեսության կար¨որագույն ճյուղերից մեկըտ կապիտալ շինարարությունը իր բոլոր ենթակառուցվածքներով հանդերձ:

3.2. Տնամերձ հողամասերում առկա կիսակառույց տների կառուցման ավարտում

          Դեռ¨ս 1991-92թ-ից բազմաթիվ փախստականներ իրենց ստացած տնամերձ հողամասերի վրա սկսել են սեփական բնակելի տների կառուցման աշխատանքները: Սակայն հետագայում սեփական ֆինանսական միջոցների բացակայության, ինչպես նա¨ պետության կողմից չվարկավորելու պատճառով, այդ բնակելի տներից շատերը մնացել են կիսակառույց վիճակում: Իսկ փախստականների մի մասը նույն պատճառով ընդհանրապես ձեռնամուխ չի եղել նման աշխատանքների իրականացմանը:
          Ըստ կատարված նախնական հաշվարկների հանրապետության Արմավիրի, Արարատի, Արագածոտնի, եղարքունիքի, Տավուշի, Կոտայքի, Վայոց Ձորի ¨ Սյունիքի մարզերում կիսակառույց բնակելի տների թիվը կազմում է 1183, իսկ 784 փախստական ընտանիք ընդհանրապես չի սկսել նման աշխատանքներ:
          Մոտավոր հաշվարկներով նշված կիսակառույց տների կառուցման ավարտման համար պահանջվում է 3,747 մլն. ԱՄՆ դոլար, իսկ նոր բնակելի տների կառուցման համարտ 4,463 մլն. ԱՄՆ դոլար: Ծրագրի այս ուղղության իրականացման համար կպահանջվի ընդամենըտ 8,210 մլն. ԱՄՆ դոլար:
          Ծրագիրը կարելի է իրականացնել ինչպես փախստականներին ըստ շինարարական աշխատանքների կատարման փուլերի ֆինանսական աջակցության, այնպես էլ շինարարության համար անհրաժեշտ նյութերի տրամադրման ճանապարհով:
          Ծրագրի նշված ուղղությունը կար¨որվում է այն հանգամանքով, որ այն իրականացվելու է հիմնականում սահմանամերձ գոտում գտնվող բնակավայրերում, ¨ բնակելի տների կառուցման ավարտումը նպաստավոր պայմաններ կստեղծի ազգամիջյան բախումների հետ¨անքով տուժածների ¨ այդ տարածքները լքածների կողմից դրանք վերաբնակեցնելու համար:
          Ծրագրի այս ուղղության իրականցաման արդյունքում 1967 փախստական ընտանիքներ կապահովվեն սեփական տներով: Ծրագրի իրականացման միջոցով շահառուները անմիջականորեն կմասնակցեն իրենց տների կառուցման աշխատանքներին: Տնամերձ հողամասերի մշակմամբ մասնակիորեն կլուծվի գյուղմթերքների նկատմամբ նրանց պահանջարկի մի մասը:
          Սեփական տներով փախստականներին ապահովումը կնպաստի նա¨ նրանց ինտեգրացման աշխատանքներին տեղի բնակչության հետ:

3.3. Փախստականներով բնակեցված կոմունալ հարմարություններ ունեցող հանրակացարանների սենյակները որպես բնակարանների վերափոխումը

          Ըստ ուսումնասիրությունների փախստականներով բնակեցված, կոմունալ հարմարություններ ունեցող թվով 28 հանրակացարանների սենյակները հնարավոր է վերափոխել բնակարանների: Այդ հանրակացարաններից 14-ը գտնվում են Եր¨ան քաղաքում, իսկ մնացածըտ հանրապետության մյուս մարզերում:
          Նշված հանրակացարաններում ավելի քան 10 տարի չի իրականացվել նորոգման աշխատանքներ, դրանք գտնվում են սանիտարահիգենիկ անմխիթար վիճակում, չկան բնակվելու համար անգամ նվազագույն պայմաններ ¨ ի սկզբանե լինելով կոմունալ տիպի չենտ բավարարում ընտանիքով բնակվելու տարրական պահանջները:
          Ուստի նպատակահարմար է նշված հանրակացարանների սենյակները վերափոխել որպես բնակարանների, ստեղծելով կոմունալ նվազագույն պայմաններ առանձնացված խոհանոցի ¨ սանհանգույցի տեսքով:
          Ծրագրի իրականացման արդյունքում, այդ հանրակացարաններում ներկայումս բնակվող 1100 փախստական ընտանիքներ կապահովվեն հարմարավետ բնակարաններով:
          Մեկ բնակարանի վրա պահանջվող 2500 ԱՄՆ դոլար ծախսի հաշվարկով, ամբողջ ծրագրի արժեքը կկազմի 2,750 մլն. ԱՄՆ դոլար:

3.4. Փախստականների բնակության վայրում կամ դրանց մերձակայքում բնակարանների գնումը

          Նախնական տվյալներով հանրապետությունում ապաստանած փախստական ընտանիքներից 350-ը դեռ¨ս բնակվում են ապրելու համար խիստ վտանգավորտ 4-րդ կարգի վթարայնություն ունեցող ժամանակավոր կացարաններում, շենքերում ¨ շինություններում:
          Նկատի ունենալով խնդրի լուծման հրատապությունը, ինչպես նա¨ անշարժ գույքի շուկայում գոյություն ունեցող խիստ ցածր գները առաջարկվում է այդ ընտանիքների բնակարանային հարցը լուծելու համայնքի տարածքում կամ նրա մերձակայքում բնակարնների գնման եղանակով, որի համար կպահանջվի շուրջ 1,575 մլն. ԱՄՆ դոլար (մեկ բնակարանի միջին գինը տ 4500 ԱՄՆ դոլար):

3.5. Միայնակ տարեցների համար հատուկ կացարանների կառուցումը կամ այդ նպատակների համար առկա շենքերի վերակառուցումը

          Փախստականների ընդհանուր թվաքանակի մեջ զգալի թիվ են կազմում միայնակ տարեցները (շուրջ 1500), որոնք ունեն խնամքի կարիք ¨ նրանց բնակարանային ապահովության խնդիրը նպատակահարմար է լուծելու տուն-ինտերնատների կառուցմամբ, ինչպես նա¨ այլ շենքերի ¨ շինությունների այդ նպատակով վերակառուցման ¨ կահավորման ուղիով: Սոցիալական նման խմբին պատկանող փախստականների հանրապետությունում տեղաբաշխվածությունից ելնելով նախատեսվում է տուն-ինտերնատների կառուցումտ Եր¨ան քաղաքում 500 տեղ, Կոտայքի մարզում 400, Արմավիրի ¨ Արարատի մարզերում 200-ական, իսկ Արագածոտնի ¨ Վայոց Ձորի մարզերում 100-ական տեղով: Մեկ միայնակ տարեցի ապահովման համար միջին հաշվարկով նախատեսվող 1700 ԱՄՆ դոլար ծախսի դեպքում, այս ծրագրի համար պահանջվող ֆինանսական միջոցների ընդհանուր ծավալը կկազմի 2,550 մլն. ԱՄՆ դոլար:

3.6. Բնակարանների գնումը

          Փախստականների բնակարանային ապահովվածության լուծման նպատակով նախորդ հինգ ուղղություններով նախատեսված միջոցառումների իրականացումից հետո մնացած 7553 ընտանիքների բնակարանային խնդրի լուծումը կարելի է իրականացնել ինչպես նոր բնակելի շենքերի կառուցման, այնպես էլ գնման միջոցով բնակարանների ձեռք բերման ճանապարհով: Նոր բնակելի շենքերի կառուցման համար կպահանջվի 77,04 մլն. ԱՄՆ դոլար ֆինանսական միջոցներ:
          Ֆինանսական միջոցները հաշվարկելիս ելակետ է ընդունվել (մեկ բնակարանը միջինը 60 քառ. մետր) ¨ 1մ2 արժեքը 170 ԱՄՆ դոլարի համարժեք դրամ:
          Նույն խնդիրը բնակարանների գնման ճանապարհով լուծելու դեպքում կպահանջվի անհամեմատ պակաս ֆինանսական միջոցներ: 60մ2 մակերեսով մեկ բնակարանի գնման համար միջին գինը ներկայումս կազմում է 3,0 հազ. ԱՄՆ դոլար: նման ճանապարհով բնակարանային հիմնախնդրի լուծման դեպքում կարելի է ենթադրել, որ միջին գինը կբարձրանա: Անգամ եթե աճը կազմի 50%, ապա ծրագրի համար կպահանջվի շուրջ 34,0 մլն. ԱՄՆ դոլար: Ակնհայտ է գնման առավելությունը:
          Գնման ճանապարհով բնակարանային ապահովության ծրագիրը կարելի է իրականացնել ինչպես առք ու վաճառքի միջոցով, սահմանված կարգով, այնպես էլ երաշխավորված, որոշակի անվանական արժեքով ապահովված արժեթղթերի բաց թողնման ¨ դրանք շահառուներին բաշխման միջոցով:
          Այս ճանապարհով բնակարանների ձեռք բերումը նպաստավոր պայմաններ կստեղծի նա¨ տեղի բնակչության հետ փախստականների ինտեգրմանը:

4. Ծրագրի իրականացման կազմակերպումը

          Փախստականների բնակարանային ապահովության ներկայացված ծրագրի յուրաքանչյուր ուղղության իրականացման համար անհրաժեշտ աշխատանքների համակարգումը իրականացնելու է ՀՀ կառավարությանն առընթեր միգրացիայի ¨ փախստականների վարչությունը:
          Հաշվի առնելով ներկայացված ծրագրի ծավալներն ու նրա իրականացման համար պահանջվող ֆինանսական միջոցների չափերն, ինչպես նա¨ ծրագրի իրականացման հետ կապված անհրաժեշտ գործառույթները կանոնակարգելու համար նպատակահարմար է ստեղծել ծրագրի իրականացման աջակցության խորհուրդտ միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչների ընդգրկմամբ:
          Խորհուրդը համակարգելու է ծրագրի ֆինանսական աջակցության ապահովման (դոնոր կազմակերպությունների հետ կապի ստեղծում), դրա իրականացման ընթացքի ¨ հսկողության հետ կապված գործառույթները:
          Այսպիսով փախստականների բնակարանային ապահովության ծրագրի իրականացման արդյունքում 13,6 հազար ընտանիք կապահովվի բնակարանով, ¨ դրանով իսկ հանրապետությունում հիմնովին կլուծվի ազգամիջյան բախումներից տուժած ¨ Ադրբեջանից բռնի տեղահանված ու Հայաստանում ապաստանած փախստականների բնակարանային հիմնախնդիրները:
          Դրա հետ մեկտեղ ծրագրի իրականացումը ապահովելու է, ոչ միայն հետբախումային տարածքների վերականգնման որոշակի խնդիրների լուծումը, այլ¨ նպաստավոր պայմաններ է ստեղծելու շուրջ 40,0 հազ. փախստականների հասարակության մեջ ինտեգրվելու գործընթացների արագացման ¨ ավարտման համար:
         Ծրագրի առանձին ուղղություններում ակտիվ մասնակցություն կունենա պետական մասնակցության չունեցող կազմակերպություններ, որոնք նմանատիպ ծրագրերի կատարմանը զգալի փորձ ունեն:
         Իհարկե Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության զարգացման ներկա մակարդակի պայմաններում նման ծրագրի իրականացումը ներքին ռեսուրսների հաշվին մոտ ապագայում իրատեսական չէ:
          Այդ իմաստով ծրագրի իրականացման աջակցման համար ակնկալվում է միջազգային հանրության, Համաշխարհային բանկի, միջազգային արժույթային հիմնադրամի ¨ դոնոր երկրների կառավարություններ ֆինանսակն աջակցությունը:
          Ներկայացված ծրագրի առանձին բաժիններիտ այդ թվում ըստ ուղղությունների ¨ դրանց իրականացման մեղանիզմների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր միգրացիայի ¨ փախստականների վարչությունը կարող է տրամադրել ավելի մանրամասն տեղեկություններ:

ՀԱ Շ Վ Ա Ր Կ

Հայաստանի Հանրապետությունում ըստ մարզերի փախստականների բնակարանային ապահովության ծրագրի իրականացման համար պահանջվող ծախսերի

հազ ԱՄՆ–ի դոլլար

Դեպի էջի սկիզբը