§Արտագնա աշխատանքների կազմակերպման մասին¦
Հայաստանի Հանրապետության օրենքի

Հ Ա Յ Ե Ց Ա Կ Ա Ր Գ Ը

           Հանրապետությունում աշխատատեղերի բացակայությամբ պայմանավորված, բազմաթիվ քաղաքացիներ մեկնում են Հայաստանիցտ օտարերկրյա պետություններում արտագնա աշխատանքային գործունեություն իրականացնելու նպատակով£ Այս հարցի պետական-օրենսդրական չկարգավորվածության պատճառով մեկնողների մեծ մասը, շրջանցելով մուտքի ¨ ելքի երկրների օրենսդրություններով սահմանված կարգը, շատ հաճախ հայտնվում է անօրինական միգրանտի կարգավիճակումտ խնդիրներ ստեղծելով ինչպես իրենց, այնպես էլ տեղի իշխանությունների ¨ Հայաստանի Հանրապետության համար£
Քիչ չեն դեպքերը նա¨, երբ արտագնա աշխատանքների կազմակերպման անվան տակ առանձին անհատներ ¨ կազմակերպություններ դրամ են շորթում դյուրահավատ քաղաքացիներից, որից հետո կամ անհետանում են, կամ էլ առանց աշխատանքի տեղավորման երաշխիքի նրանց տեղափոխում են արտասահմանտ թողնելով այնտեղ ճակատագրի քմահաճույքին£
           Տնտեսական միգրացիան Հայաստանի Հանրապետությունում սկիզբ է առել 90-ական թվականներից ¨ շարունակվում է մինչ¨ օրս: Ըստ մասնագետների գնահատման, անցած տարիների ընթացքում Հայաստանի Հանրապետությունից էմիգրացված բնակչության թիվը կազմում է շուրջ 800 հազար, որն էլ իր հերթին խիստ բացասական ազդեցությունն է թողել հանրապետության բնակչության դեմոգրաֆիկ կազմի ու կառուցվածքի, սոցիալական, տնտեսական իրավիճակի վրա: Դրա հետ մեկտեղ Հայաստանիտ որպես աշխատուժ արտահանող երկրի համար արտագնա աշխատանքներն իրենց որոշակի դրական ազդեցությունն ունենտ նպաստելով.

• երկրի զբաղվածության հիմնահարցի կարգավորման ասպարեզում համամասնությունների ձ¨ավորմանըտ գործազրկության մակարդակի նվազեցման միջոցով,
  
• վճարային հաշվեկշռում տրանսֆերտների մասով արտարժույթի ներհոսքի ապահովմանը,
  
• մակրոտնտեսական այլ ցուցանիշներում, մասնավորապեստ արտագնա աշխատանքներից վաստակած գումարների հաշվին բնակչության խնայողությունների ծավալի աճին ¨, հետ¨աբար, ներդրումների խթանման մասովտ համամասնությունների ձ¨ավորմանը,
  
• տնտեսության գլոբալիզացիայի պայմաններում միջազգային ստանդարտների պահանջները բավարարող կադրային բազայի ձ¨ավորմանը ¥այսինքնտ արտերկրում աշխատող միգրանտները, վերադառնալով հայրենիք ¨, տնտեսության ճյուղերում ներգրավվելով, կարող են ապահովել արտերկրում ձեռք բերած իրենց մասնագիտական հմտություններն ու §նոու-հաու¦-ների գործնական կիրառությունը¤ ¨ այլն:
  

           §Արտագնա աշխատանքների կազմակերպման մասին¦ Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագիծը, կար¨որելով արտագնա աշխատանքներին կազմակերպված բնույթ տալը ¨ դրանում պետության ակտիվ մասնակցության ապահովումը, նպատակ է հետապնդում կանխել ոչ միայն արտագնա աշխատանքների նպատակով քաղաքացիներին խաբելու կամ այլ անօրինական ճանապարհով օտարերկրյա պետություններ փոխադրելը, այլ¨ իրավական հիմքեր ստեղծելտ արտագնա աշխատանքները կանոնակարգված ¨ ի շահ արտագնա աշխատողների իրականացնելու համար£
           Այս ոլորտում որպես պետական քաղաքականության սկզբունք է սահմանվում, որ պետությունը քաղաքացիների աշխատանքի իրավունքի իրացման ¨ աշխատանքի շուկայում առաջարկի ու պահանջարկի հարաբերակցության կարգավորման գլխավոր ¨ նախապատվելի ուղին համարում է նոր աշխատատեղերի ստեղծումը: Միաժամանակ, հաշվի առնելով բավարար քանակությամբ աշխատատեղերի ստեղծման համար պահանջվող խոշոր ներդրումների իրականացման տ¨ական բնույթը, ինչպես նա¨ առաջիկա տարիներին արտագնա աշխատանքների կար¨որ դերը բազմաթիվ ընտանիքների կենսաապահովման գործում, պետությունը կարճ ¨ միջին ժամկետ հեռանկարում նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում արտագնա աշխատանքներում իր քաղաքացիների ներգրավման համար, ինչպես նա¨ իրավական երաշխիքներ է ստեղծում արտագնա աշխատանքի մեկնողների իրավունքների ¨ օրինական շահերի պաշտպանության ուղղությամբ: Հաշվի առնելով նա¨ այն հանգամանքը, որ արտագնա աշխատանքներում մեր քաղաքացիների ներգրավումը պայմանավորված է դրսի աշխատաշուկայի պահանջարկով, ուստի վերոհիշյալ սկզբունքի ապահովման նպատակով առանձնահատուկ կար¨որվում է օտարերկրյա պետությունների աշխատաշուկանների ուսումնասիրման ¥մարքեթինգի¤ հարցը:
Հիմնարար սկզբունք է համարվում նա¨ արտագնա աշխատանքի մեկնողների շահերի ու իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված իրավական երաշխիքների տրամադրումը£
           Ձ¨ակերպված այս երկու առանցքային սկզբունքների իրացման ապահովմանն էլ ուղղված է օրենքի նախագիծը£
Նախագծով սահմանվում են արտագնա աշխատանքների կազմակերպման ուղղությամբ ՀՀ կառավարության, արտագնա աշխատանքների կարգավորման հարցերով լիազոր պետական մարմնի, ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ¨ հյուպատոսական հիմնարկների կողմից ձեռնարկվելիք իրավական ¨ կազմակերպչական բնույթի միջոցառումներըտ սկսած օտարերկրյա պետություններում աշխատաշուկայի պահանջարկի ¨ առաջարկի, օտարերկրացիներին աշխատանքի ընդունելու պայմանների ուսումնասիրություններից, վերջացրած արտագնա աշխատանքների կազմակերպման հարցերով միջկառավարական միջազգային պայմանագրերի կնքմամբ:
           Արտագնա աշխատանքի մեկնողների շահերի ¨ իրավունքների պաշտպանության նպատակով նախագծովտ

1. արտագնա աշխատանքների կազմակերպումը կազմակերպությունների համար դիտվում է լիցենզավորման ենթակա գործունեություն:
Դրա անհրաժեշտությունը պայմանավորված է հետ¨յալ հիմնավորումներով.

• §Լիցենզավորման մասին¦ Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 4 հոդվածի ¥Լիցենզավորման սկզբունքները¤ կետ 1–ում սահմանված է, որ լիցենզավորման սկզբունքներից ենտ §անձանց իրավունքների, օրինական շահերի, .... ապահովումը.¦: Իսկ արտագնա աշխատանքների կազմակերպումն անմիջականորեն առնչվում է նշված հարցերի հետ, քանի որ այս բնագավառում մասայական բնույթ են կրում մեր քաղաքացիների իրավունքների ¨ օրինական շահերի ոտնահարումը;
  
• գործունեության այս ձ¨ը մեր կողմից ուսումնասիրված շուրջ 2 տասնյակ երկրներից յուրաքանչյուրում էլ համարվում է լիցենզավորման ենթակա գործունեություն (ՌԴ, Բելառուս,Պակիստան, Ֆիլիպիններ, Ֆրանսիա ¨ այլն);
  
• §Աշխատանքային միգրացիայի բնագավառում համագործակցության ¨ աշխատող միգրանտների սոցիալական պաշտպանության մասին¦ ԱՊՀ 1994 թ-ի ապրիլի 15-ի համաձայնագրով (հոդված 13), որին Հայաստանն անդամակցում է 1996 թ., սահմանվում է, որ Կողմերը ձեռնարկում են անհրաժեշտ միջոցառումներ կանխելու միգրանտների աշխատանքի տեղավորումը այնպիսի միջնորդների կողմից, որոնք չունեն Կողմերի լիազորված մարմինների կողմից տրված համապատասխան թույլտվություններ: Նույն միտքն է արտացոլված նա¨ ՀՀ-ի ¨ Ուկրաինայի միջ¨ աշխատանքային միգրացիայի բնագավառի մասին 1995 թ. հունիսի 17-ին կնքված համաձայնագրի հոդված 16-ում.

2. սահմանվում է, որ լիցենզիա ունեցող կազմակերպությունները պարտավոր են արտագնա աշխատանքի ներգրավելու առնչությամբ քաղաքացիների հետ կնքել պայմանագրեր, որոնցում պետք է նշվեն քաղաքացու նախասիրությունները (հնարավոր երկիր, աշխատանք, վարձատրության չափ, ժամկետ ¨ այլն): Այդ փաստաթուղթը իրավաբանական երաշխիքի դեր պիտի կատարի որ¨է օտարերկրյա պետություն որոշակի գործատուի հետ աշխատանքային պայմանագրի կնքման համար£ Ընդ որում, քաղաքացին մատուցած ծառայությունների դիմաց լիցենզավորված կազմակերպությանը վերջնական վճարումներ կատարում է միայն պայմանագրում իր նշած նախասիրություններին համապատասխան աշխատատեղ ստանալու դեպքում: Եթե քաղաքացին մերժում է նախասիրությունների պայմանագրում իր նշած պայմաններին համապատասխան կազմակերպության կողմից առաջարկված աշխատանքի ընդունումը, ապա վճարում է կազմակերպության կողմից աշխատատեղի գտնելու ¨ գործատուի հետ պայմագիր կնքելու հետ կապված բոլոր ծախսերը.

3. լիցենզիա ունեցող կազմակերպությունը նա¨ պայմանագրեր պիտի կնքի օտարերկրյա գործատուների կամ նրանց լիազոր ներկայացուցիչների հետ, որոնք պատրաստ են այդ կազմակերպության միջնորդությամբ իրենց մոտ արտագնա աշխատողներ ընդունել Հայաստանից.

4. նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ արտագնա աշխատանքի մեկնելու համար պատասխանատվության զգալի բաժին է ընկնում օտարերկրյա գործատուի վրա, սահմանվում է, որ նրա ¨ արտագնա աշխատողի միջ¨ պետք է կնքվի աշխատանքային պայմանագիր, միաժամանակ ամրագրվում են այն հիմնական, էական պայմանները, որոնք պետք է արտացոլված լինեն այդ պայմանագրում.

5. սահմանվում է նա¨, որ արտագնա աշխատանքի մեկնել ցանկացողները լիցենզավորված կազմակերպություններից կարող են ստանալ արտագնա աշխատանքների ¨ օտարերկրյա գործատուների վերաբերյալ նախնական կողմնորոշման ուղղվածություն ունեցող անվճար տեղեկություններտ հնարավոր ժամանման երկրում աշխատաշուկայի ընդհանուր վիճակի, իմիգրացիոն ռեժիմի, երկրի աշխարհագրական դիրքի, քաղաքական կարգի, բնակլիմայական պայմանների, ավանդույթների ¨ այլնի մասին (տեղեկությունների ցանկը սահմանում է ՀՀ կառավարությունը): Անվճար տեղեկությունների հաղորդման պարտավորության սահմանումը պայմանավորված է դիտարկվող բնագավառում ծառայությունների մատուցման ներկա պրակտիկայով:            Կազմակերպությունների համար այս գործունեությունը եկամտաբեր լինելու համար բավարար է միայն քաղաքացիների այցելությունները իրենց գրասենյակներ, ինչի պակաս այսօր չի զգացվում, քանի որ աշխատանքի իրավունքը մարդու հիմնարար իրավունքներից մեկն է, իսկ արտագնա աշխատանքներում ներգրավելը ազգաբնակչության շրջանում դիտվում է նշված իրավունքի իրացման ռեալ, եթե ոչ միակ հնարավոր, ճանապարհը: Ներկայիս սոցիալ-տնտեսական իրողությունները, փաստորեն, կազմակերպությունների համար ստեղծում են §փափուկ պայմաններ¦. նույնիսկ անգամ ոչինչ չանելով, կամ, լավագույնը, օտարերկրյա պետություններում աշխատանքի տեղավորման տեսանկյունից ոչ լիարժեք ծառայության տրամադրման դեպքում կարելի է ապահովել §ոչ աղքատիկ¦ գոյություն.

6. իրենց հետաքրքրող հարցերի առնչությամբ օտարերկրյա գործատուի հետ կնքված կամ կնքվելիք պայմանագիրը քաղաքացիները կարող են ներկայացնել լիազորված պետական մարմին, որն անվճար խորհրդատվություն կտա քաղաքացուն այն հարցի շուրջ, թե որքանով է համապատասխանում պայմանագիրը նրա շահերի ¨ իրավունքների պաշտպանության ապահովմանը.

7. արգելվում է լիցենզիա չունեցող կազմակերպությունների կողմից լրատվության միջոցներով ¨ այլ ձ¨երով կամ եղանակներով արտագնա աշխատանքների կազմակերպման գովազդումը:

Քանի որ արտագնա աշխատանքը զբաղվածության հարցի լուծման ձ¨ է, այդ իսկ պատճառով նախագծով սահմանվում է, որ արտագնա աշխատանքի մեկնած անձը, եթե միչ¨ այդ նա գործազուրկի կարգավիճակ է ունեցել, ապա զրկվում է այդ կարգավիճակից£ Նա պարտավոր է նախքան արտասահման մեկնելը զբաղվածության պետական ծառայությանը տեղեկացնել օտարերկրյա գործատուի հետ իր կնքած աշխատանքային պայմանագրի ¨ Հայաստանից մեկնելու մասին£
           Նախագիծը հնարավորություն է ընձեռում քաղաքացիներին ինքնուրույն որոշելու արտագնա աշխատանքներում ներգրավվելու ճանապարհը. նրանք այդ կարող են անել կամ լիցենզիա ունեցող կազմակերպության միջնորդությամբ, կամ օտարերկրյա գործատուի կամ նրա լիազոր ներկայացուցչի հետ անմիջական համաձայնություն ձեռք բերելով:
           Օրենքով որ¨է սահմանափակում կամ պարտադրանք չի դրվում քաղաքացու առջ¨ պետական մարմին դիմելու հարցով. ամեն դեպքում անձը իր հայեցողությամբ է որոշումտ դիմել թե չդիմել լիազոր պետական մարմնին կնքված պայմանագրի վերաբերյալ խորհրդատվություն ստանալու հարցով:
           Փաստորեն օրենքը որ¨է արգելք չի դնում արտագնա աշխատանքի մեկնելու համար, այլ ջանում է արտագնա աշխատանքներին կազմակերպված բնույթ տալ, դրանք դնել իրավական կարգավորման շրջանակի մեջտ երաշխավորելու համար ՀՀ քաղաքացիների իրավունքների ու օրինական շահերի պաշտպանությունը£

* *
*

           Օրենքի նախագծում առաջարկվող մոտեցումները ամբողջապես բխում են Հայաստանի Հանրապետության վարած պետական միգրացիոն քաղաքականությունից ¨, այդ իսկ առումով, հանդիսանում են դրա անքակտելի ¨ կար¨որ բաղադրամասերից մեկը: Օրենքի ընդունումը վերը նշված բազմաթիվ հիմնախնդիրների կարգավորման հետ մեկտեղ կապահովի մշտական էմիգրացիոն հոսքերի ծավալների սահմանափակման առավել գործուն մեխանիզմի ստեղծումը, ռեէմիգրացիոն ¥վերադարձի¤ հոսքերի ծավալների աճի խրախուսումն ու խթանումը:

Դեպի էջի սկիզբը

Դեպի էջի սկիզբը

Դեպի էջի սկիզբը

Դեպի էջի սկիզբը

Դեպի էջի սկիզբը